AI đốt tiền quá dữ? Những ông lớn giàu nhất Trung Quốc bắt đầu ráo riết tìm vốn

Tác giả: Hoa Thương Thao Lược

Một số công ty internet giàu có nhất Trung Quốc gần đây đều bắt đầu tìm vốn từ bên ngoài.

Alibaba phát hành cổ phiếu ưu đãi cho cổ đông hiện hữu, Tencent phát hành trái phiếu, còn ByteDance thì vừa nhận được khoản vay hợp vốn 29,6 tỷ USD từ gần 30 ngân hàng.

Nhưng vấn đề là, họ có thực sự thiếu tiền không? Ít nhất trên sổ sách, hoàn toàn không giống như vậy.

Tính đến cuối tháng 6 năm nay, tiền mặt và các khoản đầu tư lưu động khác của Alibaba vẫn còn 474,5 tỷ nhân dân tệ, còn "tổng tiền và các khoản tương đương tiền" theo công bố chính thức của Tencent cũng lên tới 511,2 tỷ nhân dân tệ. ByteDance, dù không công bố báo cáo tài chính, cũng là một trong những công ty internet kiếm tiền giỏi nhất Trung Quốc.

Họ đã giàu có như vậy rồi, tại sao vẫn phải tìm tiền khắp nơi?

Câu trả lời rất đơn giản: vì AI.

01

Cái tên mới nhất gia nhập làn sóng huy động vốn này là ByteDance.

Ngày 3 tháng 9, theo truyền thông đưa tin, ByteDance ban đầu chỉ định vay 20 tỷ USD. Sau khi thông tin được tung ra, gần 30 ngân hàng từ Trung Quốc, Mỹ, châu Âu và Singapore đã tham gia, với tổng giá trị đăng ký vượt 30 tỷ USD. ByteDance sau đó đã mở rộng quy mô khoản vay lên 29,6 tỷ USD, tương đương khoảng 200 tỷ nhân dân tệ, trở thành giao dịch vay bằng USD lớn thứ hai châu Á trong năm nay.

Điều đặc biệt hơn là, khoản tiền lớn như vậy không có tài sản thế chấp.

Một người trực tiếp tham gia giao dịch cho biết, khoản vay không thế chấp với quy mô lớn như vậy là rất hiếm. Nói một cách đơn giản, ngân hàng dám cho vay là dựa vào chính uy tín của ByteDance.

Năm 2024, ByteDance cũng đã từng vay 10,8 tỷ USD từ khoảng 20 ngân hàng trong và ngoài nước cùng các tổ chức cho vay khác. Giờ đây, quy mô khoản vay đã gần gấp ba lần so với hai năm trước, nhưng điều kiện vay lại càng tốt hơn.

Tiền dùng để làm gì? ByteDance đưa ra lời giải thích là "mục đích doanh nghiệp chung", nhưng theo truyền thông đưa tin, số tiền này sẽ chủ yếu được dùng để hỗ trợ việc mở rộng AI của công ty.

Alibaba thì đi một con đường khác.

Cuối tháng 8 năm nay, Alibaba phát hành cổ phiếu ưu đãi cho cổ đông hiện hữu tại Hồng Kông, huy động 80 tỷ đô la Hồng Kông trong một lần, và nêu rõ mục đích rất trực tiếp: toàn bộ số tiền này sẽ được đầu tư vào AI, chủ yếu dùng để mở rộng năng lực tính toán, xây dựng các trung tâm dữ liệu AI quy mô lớn và nâng cấp hạ tầng đám mây.

Tencent thì tìm đến thị trường trái phiếu. Tháng 6 năm nay, Tencent phát hành 2,45 tỷ USD trái phiếu và 15 tỷ nhân dân tệ trái phiếu, trong đó một phần trái phiếu nhân dân tệ có kỳ hạn lên tới 30 năm, đáo hạn vào năm 2056. Tencent không nói số tiền này dành riêng cho AI, nhưng cùng lúc đó, đầu tư vào hạ tầng AI của họ cũng đang tăng tốc rõ rệt.

Các ông lớn tìm vốn khắp nơi không chỉ diễn ra ở Trung Quốc.

Tính đến ngày 7 tháng 7 năm nay, bốn công ty Amazon, Alphabet, Meta và Oracle đã phát hành khoảng 194 tỷ USD trái phiếu trong năm, nhiều hơn gần 80% so với tổng 108 tỷ USD của cả năm 2025.

Trong đó, chỉ riêng Meta đã phát hành 25 tỷ USD trái phiếu vào cuối tháng 4. Oracle năm nay dự kiến huy động từ 45 đến 50 tỷ USD thông qua trái phiếu và cổ phiếu để bổ sung vốn cho việc mở rộng đầu tư vào hạ tầng đám mây và AI.

Từ Trung Quốc đến Mỹ, ngày càng nhiều gã khổng lồ công nghệ bắt đầu chủ động huy động vốn từ bên ngoài. Không phải vì họ không có tiền, mà vì AI quá ngốn tiền.

02

Nếu bạn đến huyện Quảng Linh, thành phố Đại Đồng, tỉnh Sơn Tây, nhìn vào hạ tầng năng lực tính toán của ByteDance, có lẽ bạn sẽ có cái nhìn trực quan hơn về việc "AI đốt tiền".

Ở đó, Núi Lửa Vân (Volcano Engine) thuộc ByteDance đã bố trí Trung tâm tính toán Thái Hàng với quy mô khổng lồ. Chỉ riêng giai đoạn hai, tổng vốn đầu tư đã lên tới 4,5 tỷ nhân dân tệ, quy hoạch hơn 15.000 tủ máy chủ, giai đoạn hai còn xây dựng kèm công trình truyền tải điện 220kV.

▲Nguồn ảnh: Website chính quyền nhân dân huyện Quảng Linh

AI mà chúng ta thường thấy là chatbot, là video được tạo ra trong vài giây, nhưng khi thực sự hạ cánh xuống mặt đất, nó là từng tòa nhà máy, từng dãy máy chủ, cùng toàn bộ hệ thống hạ tầng khổng lồ phía sau.

Mặc dù thứ được quan tâm nhất thường là chip, nhưng có được chip chỉ là bước đầu tiên. Điều thực sự khó khăn là làm thế nào để biến từng con chip thành năng lực tính toán có thể vận hành ổn định.

Từ đầu năm đến nay, việc bán chip Nvidia H200 cho Trung Quốc đã trải qua quá trình phê duyệt và giao hàng lặp đi lặp lại. Ngay cả khi được cấp phép, cũng không có nghĩa là chip sẽ đến tay ngay lập tức. Đồng thời, trung tâm dữ liệu từ xây dựng, triển khai thiết bị đến khi có điện cũng cần thời gian.

Điều này cũng có nghĩa là, đầu tư vào hạ tầng AI không chỉ có số tiền khổng lồ mà còn phải bố trí trước và đầu tư liên tục.

Khi nhu cầu năng lực tính toán không ngừng tăng, chi tiêu vốn của các ông lớn cũng phình to nhanh chóng.

Đầu năm 2025, Alibaba tuyên bố trong ba năm tới sẽ đầu tư ít nhất 380 tỷ nhân dân tệ để xây dựng hạ tầng AI và điện toán đám mây, chỉ riêng quý II năm nay đã chi khoảng 67,7 tỷ nhân dân tệ.

ByteDance còn quyết liệt hơn. Theo truyền thông đưa tin, trước đó ByteDance đã thảo luận nội bộ về việc nâng chi tiêu vốn năm 2026 lên tối đa 70 tỷ USD, tương đương khoảng 470 tỷ nhân dân tệ, trọng tâm vẫn là trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI khác. Con số này cuối cùng có thể được điều chỉnh, nhưng đã đủ cho thấy quy mô của cuộc đua này.

Sự cấp bách này cũng có thể thấy ở Trương Nhất Minh.

Khi tuyên bố từ chức CEO ByteDance vào năm 2021, Trương Nhất Minh từng viết trong thư nội bộ rằng ông hy vọng "lấy mười năm làm kỳ hạn", dành nhiều thời gian hơn để học hỏi kiến thức, suy nghĩ có hệ thống và nghiên cứu những điều mới.

Đến tháng 7 năm nay, ông lại hiếm hoi lên tiếng tại cuộc họp nội bộ của nhóm Seed, nêu rõ không nên dựa vào việc chưng cất mô hình của đối thủ để đổi lấy thứ hạng ngắn hạn, và bày tỏ sẵn sàng hy sinh một phần lợi ích ngắn hạn cho mục tiêu dài hạn.

Trong nghiên cứu phát triển mô hình, Trương Nhất Minh vẫn nhấn mạnh chủ nghĩa dài hạn, nhưng trong đầu tư vào năng lực tính toán và hạ tầng, ByteDance rõ ràng đang tăng tốc.

Lý do không phức tạp: mô hình hôm nay tụt hậu, nửa năm sau vẫn có thể tiếp tục lặp lại. Nhưng nếu người khác đã lắp hàng loạt GPU vào phòng máy và bắt đầu vận hành, còn trung tâm dữ liệu của bạn vẫn đang xây dựng, vẫn đang chờ điện, thì khoảng thời gian đó rất khó bù đắp.

Hơn nữa, đến thời đại AI, hạ tầng không còn chỉ là chỗ dựa phía sau hoạt động kinh doanh, mà bản thân nó đang trở thành một phần của hoạt động kinh doanh.

Mô hình có thể làm được đến đâu, phục vụ được bao nhiêu người dùng, chi phí có hạ xuống được không, đều trực tiếp bị ràng buộc bởi năng lực tính toán. Ở một mức độ nào đó, hạ tầng xây đến đâu, giới hạn trên của hoạt động kinh doanh cũng đến đó.

Vì vậy, cuộc cạnh tranh AI có thể kéo dài nhiều năm, nhưng việc giành vị trí về hạ tầng chỉ tập trung trong vài năm trước mắt. Thứ các ông lớn thực sự tranh giành không chỉ là chip, mà còn là thời gian.

Nhưng điều này lại dẫn đến một câu hỏi khác: đã có hàng trăm tỷ nhân dân tệ tiền mặt trên sổ sách, tại sao họ không trực tiếp tiêu tiền của mình?

Bởi vì tiền của công ty không bao giờ chỉ dành cho một việc. Mua lại cổ phiếu, thâu tóm công ty, phát triển mảng kinh doanh mới đều cần tiền, còn phải để dành không gian cho những rủi ro và cơ hội có thể xuất hiện trong tương lai.

Còn máy chủ, trung tâm dữ liệu là những hạ tầng sẽ tiếp tục tạo ra giá trị trong nhiều năm. Dùng vốn dài hạn để hỗ trợ đầu tư dài hạn, bản thân nó đã là lựa chọn rất tự nhiên.

Tencent chính là một ví dụ rất trực quan. Mặc dù họ không ràng buộc vốn phát hành trái phiếu riêng cho AI, nhưng nguồn vốn dài hạn rõ ràng đã để lại không gian lớn hơn cho các khoản đầu tư quy mô lớn trong tương lai.

03

Tất nhiên, các ông lớn dám chi tiêu như vậy còn có một tiền đề quan trọng. Bài toán này, đã bắt đầu tính được rồi.

Tại buổi họp báo cáo tài chính quý II của Tencent, một nhà phân tích đã đặt câu hỏi rất trực tiếp: nếu tính theo chi tiêu vốn khoảng 53 tỷ nhân dân tệ trong quý II, chi tiêu vốn hàng năm sẽ vượt 200 tỷ nhân dân tệ, vậy khấu hao và phân bổ trong tương lai sẽ ảnh hưởng đến lợi nhuận như thế nào? Doanh thu tăng thêm từ AI phải mất bao lâu mới bù đắp được những chi phí này?

Câu trả lời của Giám đốc chiến lược Tencent James Mitchell đã hé lộ một tầng logic khác đằng sau chi tiêu vốn của công ty.

Theo ông, với nhu cầu năng lực tính toán và giá cho thuê hiện tại, nếu Tencent giống như một số công ty điện toán đám mây mới nổi, cho thuê trực tiếp năng lực tính toán mới cho bên thứ ba, thì gần như có thể ngay lập tức bù đắp khấu hao thiết bị và nhanh chóng thu được lợi nhuận tốt.

Chủ tịch Tencent Lưu Sí Bình sau đó bổ sung thêm một phép tính: một số năng lực tính toán đã trả trước và đặt hàng từ vài tháng trước, nếu bây giờ sang tay, thậm chí có thể thu lợi nhuận hơn 30%.

Điều này tương đương với việc cung cấp một "lớp đệm an toàn" cho chi tiêu vốn AI của Tencent: nếu mảng kinh doanh AI tự phát triển nhanh, năng lực tính toán sẽ dùng cho chính mình; nếu nhu cầu bên ngoài mạnh hơn, cũng có thể biến thành tiền thông qua dịch vụ đám mây.

Năng lực tính toán đang từ một khoản chi phí thuần túy trở thành tài sản sản xuất có thể tạo ra doanh thu.

Alibaba cũng bắt đầu tính một bài toán tương tự. Tháng 8 năm nay, CEO Tập đoàn Alibaba Ngô Vịnh Minh phát biểu tại buổi họp báo cáo tài chính rằng, theo mức lợi nhuận gộp trung bình hiện tại của các sản phẩm AI, chi tiêu vốn liên quan đến AI có thể thu hồi vốn trong khoảng 3 năm, và khi tỷ suất lợi nhuận gộp tăng lên cùng hiệu quả vận hành được cải thiện, tương lai có thể rút ngắn xuống còn 2,5 năm, thậm chí khoảng 2 năm.

Ông còn đề cập rằng, các chip A100 mà Alibaba mua năm 2020, thậm chí cả V100 mua năm 2018, hiện vẫn hoạt động gần như hết công suất, tuổi thọ sử dụng thực tế dài hơn nhiều so với chu kỳ khấu hao lý thuyết.

Đồng thời, doanh thu cũng đã bắt đầu theo kịp. Doanh thu từ các sản phẩm liên quan đến AI của Alibaba đã tăng trưởng ba chữ số trong quý thứ 12 liên tiếp, doanh thu hàng năm đã vượt 49,5 tỷ nhân dân tệ. Quý II năm nay, doanh thu từ Kling AI của Kuaishou cũng vượt 850 triệu nhân dân tệ.

Những con số này chưa thể chứng minh rằng hàng trăm tỷ nhân dân tệ đầu tư vào AI đã thu hồi toàn bộ. Nhưng ít nhất, các ông lớn đã không còn phải dựa vào trí tưởng tượng để tính toán tương lai của AI. Đầu tư bao nhiêu, bao lâu thu hồi vốn, tạo ra bao nhiêu doanh thu, bài toán này đang ngày càng trở nên rõ ràng.

Thế là, một vòng tuần hoàn mới bắt đầu hình thành: năng lực tính toán càng nhiều, mô hình có thể huấn luyện và khách hàng có thể phục vụ càng nhiều; doanh thu tăng lên, công ty lại càng có cơ sở để tiếp tục đầu tư, và càng dễ dàng có được vòng vốn tiếp theo.

Tiền biến thành năng lực tính toán, năng lực tính toán mang lại hoạt động kinh doanh, hoạt động kinh doanh lại hỗ trợ cho vòng đầu tư tiếp theo.

Nhưng hướng gió trên thị trường vốn cũng đang thay đổi.

Nửa đầu năm nay, dù ở Trung Quốc hay Mỹ, vốn đều rất nhiệt tình với AI. Nhưng bước vào nửa cuối năm, thị trường bắt đầu thận trọng hơn, liệu định giá cao có thể hiện thực hóa hay không, khoản đầu tư khổng lồ bao lâu thu hồi vốn, ngày càng được quan tâm.

Đây cũng là điểm đáng chú ý trong đợt phát hành cổ phiếu ưu đãi cho cổ đông hiện hữu 80 tỷ đô la Hồng Kông của Alibaba. Alibaba không thiếu tiền, nhưng vẫn chọn cách cầm tiền về tay ngay bây giờ. ByteDance mở rộng quy mô khoản vay hợp vốn, Tencent phát hành trái phiếu dài hạn, đằng sau thực ra cũng có cân nhắc tương tự.

Đối với các ông lớn, tranh thủ lúc tiền còn dễ vay, chuẩn bị đạn dược trước cho vài năm tới, rõ ràng là an toàn hơn so với việc chờ đến khi thực sự cần mới đi huy động vốn.

Bởi vì tiếp theo đây, những người cần tiền tuyệt đối không chỉ có mấy công ty này. Các công ty nền tảng, công ty chip, nhà cung cấp đám mây, công ty mô hình lớn, đều còn phải tiếp tục tăng đầu tư. Khi mọi người cùng lúc cần hàng chục tỷ, hàng trăm tỷ nhân dân tệ vốn, thì bản thân vốn cũng có thể trở thành một nguồn tài nguyên khan hiếm.

Các ông lớn này ngày càng hiểu rõ, trận chiến AI này không giống thời đại internet. Công nghệ quyết định bạn có được lên bàn chơi hay không, còn túi tiền có đủ sâu hay không, có thể quyết định bạn ngồi được bao lâu trên bàn chơi.