Moscow hứng 'đòn tập kích lớn nhất', Ukraine 'đánh trúng cơ sở lọc dầu trọng yếu của Nga', khủng hoảng lọc dầu toàn cầu thêm trầm trọng

Vào ngày 20 tháng 9 theo giờ địa phương, Bộ Tổng tham mưu các lực lượng vũ trang Ukraine thông báo rằng vào rạng sáng cùng ngày, quân đội Ukraine đã tiến hành cuộc tấn công vào Nhà máy lọc dầu Moscow ở khu vực Moscow của Nga. Phía Ukraine cho biết đã xảy ra hỏa hoạn quy mô lớn tại khu vực nhà máy lọc dầu, các thiết bị lọc dầu sơ cấp AVT-6, thiết bị chế biến dầu thô tích hợp và các thiết bị khác đã bị tấn công. Quân đội Ukraine cho biết Nhà máy lọc dầu Moscow là một trong những doanh nghiệp lọc dầu lớn nhất của Nga, với công suất chế biến dầu thô hàng năm khoảng 12 triệu tấn, sản xuất xăng ô tô, dầu diesel, nhiên liệu hàng không, dầu nặng và các sản phẩm dầu mỏ khác. Phía Ukraine cho biết nhà máy lọc dầu này tham gia đảm bảo nhu cầu của các lực lượng vũ trang Nga.

Sự kiện này nhanh chóng làm dấy lên mối lo ngại sâu sắc trên thị trường về nguồn cung dầu diesel - nhiên liệu then chốt cho công nghiệp và vận tải toàn cầu. Khi hai cuộc chiến ở Đông Âu và Trung Đông đồng thời hạn chế năng lực xuất khẩu của các khu vực sản xuất dầu trọng yếu trên thế giới, hợp đồng tương lai dầu diesel và biên lợi nhuận lọc dầu toàn cầu đã tăng vọt lên mức cao lịch sử, giá bán lẻ dầu diesel tại Mỹ cũng phá vỡ kỷ lục mới.

Trong bối cảnh nguồn cung sụt giảm đột ngột, Mỹ - hiện là 'nhà cung cấp cuối cùng then chốt' của toàn cầu - đang phải đối mặt với áp lực chính trị nội bộ to lớn. Giới chính trị Washington ngày càng kêu gọi hạn chế thậm chí cấm xuất khẩu dầu diesel, và các nhà phân tích cảnh báo động thái này có thể tiếp tục đảo lộn chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, gây ra chấn động kinh tế trên diện rộng hơn.

Cuộc không kích kỷ lục giáng đòn nặng nề vào trung tâm năng lượng Nga

Theo truyền thông như Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) đưa tin, cuộc tấn công ngày 20 tháng 9 là 'cuộc tập kích quy mô lớn nhất' mà thủ đô Nga phải hứng chịu. Thị trưởng Moscow Sobyanin cho biết kể từ ngày 19, tổng cộng hơn 1.600 máy bay không người lái đã bị bắn hạ, trong đó 450 chiếc bị bắn hạ khi đang tiến gần Moscow. Trong cuộc tấn công này, Nhà máy lọc dầu Moscow đã bị hư hại nghiêm trọng.

Theo tổng hợp tin tức từ trang Hoàn Cầu (Huanqiu.com), Tổng thống Ukraine Zelensky tối muộn ngày 20 đã đăng bài trên nền tảng mạng xã hội X để phát biểu về các hoạt động tấn công liên quan. Zelensky viết trong bài đăng rằng cuộc tấn công tầm xa của Ukraine vào khu vực Moscow đêm qua 'đã tạo ra tác động rất đáng kể'. Ông cho biết một cơ sở công nghiệp dầu mỏ và một cơ sở hậu cần quan trọng của Nga đã bị đánh trúng.

Theo báo cáo, nhà máy lọc dầu này thuộc sở hữu của Gazprom Neft, chỉ cách Điện Kremlin khoảng 16 dặm (khoảng 25,7 km), với công suất chế biến dầu thô hàng ngày khoảng 245.000 thùng (công suất hàng năm khoảng 12 triệu tấn). Bộ Tổng tham mưu các lực lượng vũ trang Ukraine thông báo rằng thiết bị lọc dầu sơ cấp AVT-6 và thiết bị chế biến dầu thô tích hợp của nhà máy đã bị tấn công. Cơ sở này chủ yếu sản xuất xăng ô tô, dầu diesel và nhiên liệu hàng không, không chỉ cung cấp cho khu vực đô thị xung quanh Moscow mà còn trực tiếp tham gia đảm bảo nhu cầu của các lực lượng vũ trang Nga.

Để đáp trả, Nga cũng đã tiến hành một đợt không kích mới vào nhiều địa điểm ở Ukraine. Theo Cơ quan Tình trạng khẩn cấp Nhà nước Ukraine và Không quân Ukraine, quân đội Nga đã phóng 138 máy bay không người lái, tấn công các cơ sở công nghiệp và đường sắt ở tỉnh Kyiv, tỉnh Vinnytsia và tỉnh Odesa, cuộc tấn công ở tỉnh Kyiv hiện đã khiến 4 người thiệt mạng.

Thị trường dầu diesel toàn cầu báo động, giá lập kỷ lục mới

Vụ tấn công Moscow xảy ra đúng vào thời điểm nguồn cung dầu diesel toàn cầu cực kỳ mong manh. Dữ liệu của Bloomberg cho thấy, khi nguồn cung từ khu vực Vịnh và Nga bị gián đoạn nghiêm trọng, hợp đồng tương lai dầu diesel và biên lợi nhuận lọc dầu toàn cầu tuần trước đều leo lên mức cao lịch sử. Chênh lệch giá crack dầu sưởi của Mỹ - thước đo chênh lệch giữa giá nhiên liệu và dầu thô - đã tăng vọt lên 117 USD/thùng, mức cao nhất kể từ khi Bloomberg bắt đầu ghi nhận dữ liệu này vào năm 2009.

Trang Wall Street Insights trước đó đã đề cập rằng giá bán lẻ dầu diesel tại Mỹ tuần trước lần đầu tiên vượt mức 6 USD/gallon, và tiếp tục tăng lên 6,45 USD vào thứ Sáu tuần này, lập kỷ lục lịch sử. Trên phạm vi toàn cầu, khu vực nông thôn Brazil, Libya và một số quốc gia châu Phi đã xuất hiện tình trạng thiếu nhiên liệu tại các trạm xăng, loại nhiên liệu then chốt cho hoạt động công nghiệp, vận tải và nông nghiệp toàn cầu đang đối mặt với thử thách nghiêm trọng.

Chiến lược gia hàng hóa cấp cao của Bloomberg Mike McGlone cảnh báo rằng cú sốc giá dầu diesel hiện tại giống hệt diễn biến tăng vọt của giá xăng trong cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2008. Đồng thời, có báo cáo cho biết Nga đang cân nhắc kéo dài lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel, khiến nguồn cung vốn đã căng thẳng càng thêm tồi tệ.

Xung đột địa chính trị đảo lộn cục diện lọc dầu một thập kỷ

Khó khăn hiện tại của hệ thống lọc dầu toàn cầu bắt nguồn từ sự va chạm dữ dội giữa mô hình mở rộng công suất trong thập kỷ qua và các xung đột địa chính trị hiện tại. Trong thập kỷ qua, Trung Đông và Nga đã chi mạnh để mở rộng năng lực lọc dầu. Kuwait, UAE, Iraq và Saudi Arabia đã xây mới hoặc mở rộng các nhà máy lọc dầu lớn, giúp lượng xuất khẩu dầu diesel của Trung Đông tăng gấp đôi từ năm 2017 đến năm 2025, vượt Bắc Mỹ trở thành khu vực xuất khẩu dầu diesel lớn nhất toàn cầu.

Tuy nhiên, theo phân tích của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), hai cuộc chiến đã khiến cục diện cung ứng này đảo ngược đột ngột. Kể từ tháng 2 năm nay, việc eo biển Hormuz bị phong tỏa đã buộc Kuwait, UAE và Iraq cắt giảm mạnh xuất khẩu; đồng thời, các cuộc tấn công của phong trào Thanh niên (lực lượng Houthi) đã thu hẹp năng lực xuất khẩu qua Biển Đỏ của Saudi Arabia. Nhà phân tích thị trường dầu cấp cao của IEA David Martin cho biết: 'Chúng ta đang chứng kiến cục diện thị trường dầu diesel có lẽ là căng thẳng nhất từ trước đến nay.'

Ngoài ra, các nước phương Tây khó có thể bù đắp khoảng trống này trong thời điểm khủng hoảng. Phó chủ tịch cấp cao phụ trách mảng lọc dầu của công ty tư vấn Wood Mackenzie Alan Gelder chỉ ra rằng khoản đầu tư quy mô lớn của các nước Trung Đông đã kéo dài việc nén biên lợi nhuận của các nhà máy lọc dầu phương Tây, khiến các công ty dầu mỏ lớn phương Tây gần ba mươi năm không xây nhà máy lọc dầu mới, và kể từ năm 2015 đã có hơn mười nhà máy lọc dầu ở châu Âu và Mỹ đóng cửa. Hiện các nhà máy lọc dầu phương Tây dù đã vận hành hết công suất và ưu tiên sản xuất dầu diesel, nhưng vẫn không thể lấp đầy khoảng trống cung ứng một cách hiệu quả.

Tranh cãi về lệnh cấm xuất khẩu của Mỹ làm gia tăng bất ổn thị trường

Trước giá dầu trong nước tăng vọt, cuộc tranh luận nội bộ Mỹ về lệnh cấm xuất khẩu đang nóng lên nhanh chóng. Dân biểu Tim Burchett tuần này đã đề xuất dự luật cấm xuất khẩu dầu diesel, và Lãnh đạo Đa số Thượng viện John Thune cũng bày tỏ thái độ cởi mở với đề xuất này. Trump thì đổ lỗi cho cuộc chiến Nga-Ukraine, chứ không phải tình hình Trung Đông, về việc giá dầu tăng. Nhưng dữ liệu của IEA cho thấy lượng dầu diesel bị phong tỏa ở vùng Vịnh Ba Tư gấp khoảng ba lần mức thiếu hụt từ Nga.

Các nhà phân tích và nhiều tổ chức tư vấn cảnh báo mạnh mẽ rằng lệnh cấm xuất khẩu của Mỹ không những không giải quyết được vấn đề trong nước mà còn gây hại cho toàn cầu. Viện Dầu mỏ Hoa Kỳ (API) ngay từ năm 2022 trong thư gửi Bộ trưởng Năng lượng đương nhiệm Jennifer Granholm đã chỉ ra rằng hạn chế xuất khẩu sẽ đẩy giá dầu trong nước lên cao.

Các nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), Ngân hàng Dự trữ Liên bang Dallas và Đại học Columbia đều cho thấy năng lực lọc dầu của Mỹ tập trung cao độ ở khu vực bờ Vịnh Mexico, với cơ sở hạ tầng được thiết kế hoàn toàn hướng tới thị trường xuất khẩu. Các đường ống dẫn dầu trong nước hiện đã gần đầy tải, và năng lực tàu chở dầu toàn cầu cũng căng thẳng. CSIS nhấn mạnh trong báo cáo rằng nếu lệnh cấm được thực thi, các nhà máy lọc dầu ở bờ Vịnh Mexico chắc chắn sẽ cắt giảm mạnh hoạt động lọc dầu vì không có lợi nhuận. Điều này sẽ khiến nguồn cung xăng và dầu diesel trong nước của Mỹ không tăng mà còn giảm, từ đó bù đắp một phần hoặc thậm chí hoàn toàn lượng tồn kho tích lũy ban đầu, cuối cùng tạo áp lực tăng giá đối với giá dầu trong nước mà lệnh cấm vốn muốn kiềm chế, và chắc chắn sẽ kích hoạt giá cả ở các khu vực khác trên thế giới tiếp tục tăng vọt.